One year on: Healing continues for communities affected by the Myanmar earthquakes

March 2026

Caption: A gathering of the MHPSS volunteers from Mandalay. Photo credit: WHO Myanmar

One year after the devastating earthquakes struck central Myanmar, the need for health services remains immense. While the visible destruction has gradually receded, the long road to recovery continues for communities whose lives were profoundly disrupted.

Across Mandalay and Sagaing, families are still rebuilding not only their homes, but also their sense of safety, stability, and well-being. For many, recovery is not only physical, but also mental and emotional.

Invisible wounds: rising needs for mental health support

Caption: Daw Su Su (name changed), MHPSS volunteer from Mandalay. Photo credit: WHO Myanmar

“It has been one year since the earthquake, but the number of people seeking mental health and psychosocial support continues to increase,” says Daw Su Su (name changed for safety), a community volunteer supporting affected populations.

As communities begin to better understand the importance of mental health care, more people are coming forward to seek support.

“When we receive someone, we initially assess their needs and conditions and provide Psychological First Aid. If needed, we offer counselling, while more complex cases are referred to partner clinics for specialized care,” she explains.

Despite the passage of time, trauma endures.

“Even now, I still see fear and concern in people’s eyes. Continued aftershocks remind them of the fear and hardship they experienced. This is why the need for mental health support remains very high.”

For many families, the challenges are layered. Loss of homes, livelihoods, and financial security continues to affect their recovery.

“Some families had to use the money meant for rebuilding just to buy food. In these situations, even accessing medicines becomes difficult,” she adds.

Yet, access to free mental health support has made a meaningful difference.

“The support has helped many people cope. Without it, most could not afford care.”

Safe spaces for children, support for families

 
Caption: Ei Ei (name changed) and her child at the Child Safe Space. Photo Credit: WHO Myanmar

For parents like Ei Ei (name changed for safety), recovery also means ensuring stability for their children.

“The child safe space has been very helpful for both my children and me,” she says. Child safe spaces provide protection, stability, and emotional support that help children stay safe, reduce trauma, and recover more effectively while offering support to parents and caregivers.

With livelihoods disrupted, many parents must focus on rebuilding income while ensuring their children remain safe.

“I need to work to support my family. Sending my children to the centre allows me to do so with peace of mind.”

At these centres, children not only receive care but also regain a sense of normalcy.

“They are happy to go there. They can learn, play, and be with their friends.”

However, challenges persist at home.

“My house was damaged during the earthquake. During the rainy season, it becomes even more difficult because the roof leaks. Repairing it is very challenging.”

Despite these hardships, she remains hopeful.

“I hope the Child Safe Space can continue. It is very important for our children.”

Restoring mobility, rebuilding dignity

Caption: Assistive devices support helping restore mobility and independence.
Photo credit: WHO Myanmar

For older persons and those injured during the earthquake, recovery is closely tied to regaining independence.

“Before the earthquake, I could go to the market and support my family,” says Daw Aye Aye (name changed), a 70-year-old survivor.

“Now, moving around has become very difficult. Not being able to do daily activities is the hardest part.”

Receiving a wheelchair has helped restore part of her independence.

“It allows me to move around and visit my neighbors. Being able to connect with people again makes me feel more alive.”

A continued need for care and support

The experiences of individuals reflect a broader reality: recovery is ongoing, and health needs remain significant.

Mental health conditions, chronic illnesses, injuries, and social vulnerabilities continue to affect communities long after the initial emergency phase.

Caption: Dr Andrea (on the right) with colleagues during Myanmar earthquake response. Photo Credit: WHO

Dr Andrea (SEARO), a mental health expert deployed to support the response, highlights the importance of sustained care:

“Emergencies do not end when the immediate crisis subsides: their psychological impact can linger for months or even years; that’s why sustained access to mental health and psychosocial support (MHPSS) is essential, not just for individual healing, but for strengthening resilience and enabling communities to truly rebuild and thrive.”

Looking ahead

One year on, the resilience of communities across Mandalay and Sagaing is evident. Yet recovery is far from complete, and sustained support remains critical.

“We can continue providing this support only because of donors,” says Daw Su Su. “My hope is that support continues so we can keep helping communities recover.”

Continued investment in health, especially mental health, rehabilitation, and community-based services, will be essential to support people in rebuilding their lives with dignity.

As Myanmar moves forward, the focus remains clear: ensuring that no one is left behind in the path to recovery.

(Burmese Translation)

ငလျင်တစ်နှစ်ပြည့်ချိန် - မြန်မာငလျင်သင့် ဒေသခံပြည်သူများအတွက် ကုစားမှုများ ဆက်လက်

မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းကို ပြင်းထန်စွာ လှုပ်ခတ်သွားခဲ့တဲ့ ငလျင်ဖြစ်စဉ် တစ်နှစ်ပြည့်ပြီးချိန်မှာလည်း ကျန်းမာရေး လိုအပ်ချက်တွေဟာ ကြီးမားစွာ ရှိနေဆဲပါ။ မြင်သာတဲ့ အပျက်အစီးတွေ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားပေမယ့် ဘဝတွေ နက်ရှိုင်းစွာ ထိခိုက်ခဲ့ရတဲ့ ဒေသခံပြည်သူတွေအတွက် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးခရီးဟာ ရှည်လျားနေဆဲပါ။

မန္တလေးနဲ့ စစ်ကိုင်းတစ်လျှောက်က မိသားစုတွေဟာ ပျက်စီးသွားခဲ့တဲ့အိမ်တွေကိုသာမက လုံခြုံမှု၊ တည်ငြိမ်မှုနဲ့ ကောင်းမွန်တဲ့ ဘဝများအား ပြန်လည်ရရှိရန် တည်ဆောက်နေကြရပါတယ်။ လူအများအတွက် ပြန်လည်ကုစားမှုဟာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာတင်မကဘဲ စိတ်ပိုင်းနဲ့ စိတ်ခံစားမှုပိုင်းဆိုင်ရာပါ ရှိနေတာကိုတွေ့ရတာဖြစ်ပါတယ်။

မမြင်ရသော ဒဏ်ရာများ – စိတ်ကျန်းမာရေး အကူအညီ လိုအပ်ချက် မြင့်တက်လာခြင်း

ငလျင်လှုပ်ပြီး တစ်နှစ်တောင်ရှိပါပြီ၊ ဒါပေမယ့် စိတ်ကျန်းမာရေးနဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးမှုတွေ လာရောက်ရှာဖွေသူဦးရေက ဆက်တိုက်တိုးလာနေဆဲပါလို့ စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ စေတနာ့ဝန်ထမ်း ဒေါ်စုစု (အမည်လွှဲ) က ပြောပါတယ်။

ရပ်ရွာတွေအနေနဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုရဲ့ အရေးပါမှုကို ပိုနားလည်လာတာနဲ့အမျှ လူအများအပြားဟာ အကူအညီရယူဖို့ ပိုမိုတောင်းဆိုလာကြတာပါ။

ဒေါ်စုစုက လူတစ်ဦးရောက်လာရင် သူတို့ရဲ့ လိုအပ်ချက်နဲ့ အခြေအနေကို အရင်အကဲဖြတ်ပြီး စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရှေးဦးပြုစုမှု (Psychological First Aid) ပေးပါတယ်။ လိုအပ်ရင် အကြံပေးဆွေးနွေးမှုတွေ ဆောင်ရွက်ပေးပြီး ပိုရှုပ်ထွေးတဲ့ ကိစ္စတွေကိုတော့ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် ဆေးခန်းတွေဆီ အထူးကုသမှုအတွက် လွှဲပြောင်းပေးပါတယ်လို့ ရှင်းပြပါတယ်။

အချိန်ကုန်လွန်သွားပေမယ့် စိတ်ဒဏ်ရာတွေကတော့ ကျန်ရစ်နေဆဲပါ။

အခုချိန်ထိ လူတွေရဲ့ မျက်လုံးတွေထဲမှာ ကြောက်ရွံ့မှုတွေ၊ စိုးရိမ်မှုတွေကို ကျွန်မ မြင်နေရဆဲပါ။ နောက်ဆက်တွဲ ငလျင်တွေက သူတို့ခံစားခဲ့ရတဲ့ ကြောက်ရွံ့မှုနဲ့ ဒုက္ခတွေကို သတိရစေပါတယ်။ ဒါကြောင့် စိတ်ကျန်းမာရေး အကူအညီ လိုအပ်ချက်က အရမ်းမြင့်မားနေတုန်းပါပဲ လို့ ဆိုပါတယ်။

မိသားစုအများအပြားအတွက် အမျိုးမျိုးသောအခက်အခဲတွေ ရှိနေဆဲပါ ဖြစ်နေပါတယ်။ အိမ်တွေ၊ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနဲ့ ငွေကြေးလုံခြုံမှု ဆုံးရှုံးခြင်းတွေဟာ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကို ဆက်လက် ထိခိုက်နေဆဲပါ။

မိသားစုတချို့ဟာ ပျက်စီးသွားတဲ့အိုးအိမ်တွေကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ဖို့ ရည်ရွယ်ထားတဲ့ငွေတွေကို အစားအသောက်ဝယ်ဖို့တစ်ခါတစ်လေ သုံးလိုက်ရတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ လိုအပ်တဲ့ဆေးဝါးတွေတောင် ဝယ်သုံးဖို့ခက်ခဲပါတယ်လို့ သူမက ထပ်လောင်း ပြောပါတယ်။
ဒါပေမယ့် အခမဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေး အကူအညီတွေ ရရှိခြင်းက အဓိပ္ပာယ်ရှိတဲ့ ခြားနားမှုကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပါတယ်။

ဒီအကူအညီတွေက လူအများအား သူတို့ခံစားနေရတဲ့မမြင်ရတဲ့စိတ်ဒုက္ခတွေကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနိုင်အောင် ကူညီပေးခဲ့ပါတယ်။ ဒီအကူအညီမရှိရင် လူအများစုဟာ ကုသမှုခံယူဖို့ မတတ်နိုင်ကြဘူး လို့ သူမက ဆိုပါတယ်။

ကလေးများအတွက် လုံခြုံတဲ့နေရာ၊ မိသားစုများအတွက်တစ်ဖက်တစ်လှန်းမှ အထောက်အကူဖြစ်

မိခင် အေးအေး (အမည်လွှဲ) အတွက် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးဆိုတာဟာ သားသမီးတွေအတွက် တည်ငြိမ်မှု ရှိစေဖို့လည်း ဖြစ်ပါတယ်။
ကလေးသူငယ် လုံခြုံရာနေရာ (Child Safe Space) က ကျွန်မရဲ့ ကလေးတွေရော ကျွန်မအတွက်ပါ အရမ်း အထောက်အကူ ဖြစ်တယ် လို့ သူမက ပြောပါတယ်။

ကလေးသူငယ် လုံခြုံရာနေရာမှာ ကလေးတွေဟာ လုံခြုံစွာနဲ့ သူတို့လိုအပ်တဲ့စာပညာတွေကိုလေ့လာသင်ယူနိုင်ဖို့ ကူညီပေးသလို မိဘတွေနဲ့ ပြုစုစောင့်ရှောက်သူတွေကိုလည်း ပံ့ပိုးကူညီပေးပါတယ်။

အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းတွေ ရပ်တန့်သွားတဲ့အတွက် မိဘအများအပြားဟာ သားသမီးတွေ လုံခြုံစိတ်ချရမှု ရှိစေရေး သေချာစေရင်း ဝင်ငွေပြန်ရှာဖို့ အာရုံစိုက် လုပ်ဆောင်နေကြရပါတယ်။

ကျွန်မအနေနဲ့ မိသားစုကို ကူညီဖို့ အလုပ်လုပ်ရတယ်။ ကလေးတွေကို ဒီစင်တာကို ပို့ထားရတော့ စိတ်အေးချမ်းသာစွာနဲ့ အလုပ်လုပ်နိုင်တယ် လို့ သူမက ဆိုပါတယ်။

ဒီစင်တာတွေမှာ ကလေးတွေဟာ စောင့်ရှောက်မှုတင်မကဘဲ ပုံမှန်ဘဝရဲ့ ခံစားချက်ကိုပါ ပြန်လည်ရရှိကြပါတယ်။

သူတို့ အဲဒီကိုသွားရတာ ပျော်ကြတယ်။ စာလည်း သင်ရတယ်၊ ကစားရတယ်၊ သူငယ်ချင်းတွေနဲ့လည်း အတူနေရတယ် လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒါပေမယ့် အိမ်မှာတော့ အခက်အခဲတွေ ဆက်ရှိနေပါတယ်။

ကျွန်မတို့အိမ်က ငလျင်လှုပ်တုန်းက ပျက်စီးသွားတယ်။ မိုးရာသီကျရင် အမိုးပေါက်တော့ ပိုခက်တယ်။ ပြင်ဖို့ကလည်း ကြိုးစားနေရတုန်းလို့ သူမက ဆိုပါတယ်။

ဒီလိုအခက်အခဲတွေကြားမှာပဲ သူမဟာ မျှော်လင့်ချက် ဆက်လက်ရှိနေပါတယ်။

ကလေးသူငယ် လုံခြုံရာနေရာ (Child Safe Space) ကို ဆက်လက်ထားရှိနိုင်ဖို့ မျှော်လင့်ပါတယ်။ ဒါက ကျွန်မတို့ ကလေးတွေအတွက် အရမ်းအရေးကြီးပါတယ် လို့ သူမက ဆိုပါတယ်။

ဂုဏ်သိက္ခာရှိစွာ ပြန်လည်နေထိုင်နိုင်ရေးနှင့် ပြန်လည်သွားလာလှုပ်ရှားနိုင်ခြင်း

သက်ကြီးရွယ်အိုတွေနဲ့ ငလျင်အတွင်း ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သူတွေအတွက် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးဟာ ကိုယ်ပိုင်အားကိုးနိုင်မှု ပြန်ရရှိခြင်းနဲ့ နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေပါတယ်။

အသက် ၇၀ အရွယ် ငလျင်ဒဏ်ခံခဲ့ရတဲ့ ဒေါ်အေးအေး (အမည်လွှဲ) က ငလျင်မလှုပ်ခင်တုန်းက ကျွန်မ ဈေးသွားလို့ရတယ်၊ မိသားစုကိုလည်း ကူညီနိုင်တယ်လို့ ပြောပြပါတယ်။

အခုတော့ သွားလာရတာ အရမ်းခက်ခဲသွားပြီ။ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာတွေ မလုပ်နိုင်တာက အခက်ဆုံးပါပဲ လို့ ဆိုပါတယ်။

ဘီးတပ်ကုလားထိုင် ရရှိခြင်းက သူမရဲ့ သွားလာလှုပ်ရှားနိုင်မှုကို တစိတ်တဒေသ ပြန်လည်ရရှိစေခဲ့ပါတယ်။

ဒီဘီးတပ်ကုလားထိုင်က ကျွန်မကို သွားလာလှုပ်ရှားနိုင်စေပြီး အိမ်နီးချင်းတွေဆီ သွားလည်ခွင့်ရစေပါတယ်။ လူတွေနဲ့ ပြန်လည်ဆက်သွယ်နိုင်တာက ကျွန်မကို ပိုပြီး အသက်ရှင်လာသလို ခံစားရစေတယ် လို့ သူမက ဆိုပါတယ်။

ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုနဲ့ ပံ့ပိုးကူညီမှု ဆက်လက်လိုအပ်ချက်

လူတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ ငလျင်ဒဏ်ကိုခံစားခဲ့ရတဲ့ အတွေ့အကြုံတွေဟာ မတူညီကြပါဘူး။ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးဟာ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေဆဲဖြစ်ပြီး ကျန်းမာရေး လိုအပ်ချက်တွေဟာ သိသိသာသာ ရှိနေဆဲပါ။

စိတ်ကျန်းမာရေး အခြေအနေတွေ၊ နာတာရှည်ရောဂါတွေ၊ ဒဏ်ရာတွေနဲ့ လူမှုရေးဆိုင်ရာ အားနည်းချက်တွေဟာ အရေးပေါ်အခြေအနေရဲ့ ကနဦးအဆင့်ပြီးနောက် ငလျင်ဒဏ်ကိုခံစားခဲ့ရတဲ့လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွေကို ကာလအတန်ကြာအောင် ဆက်လက်ထိခိုက်နေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ငလျင်အပြီး စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာတုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်မှုကို ပံ့ပိုးရန် စေလွှတ်ထားတဲ့ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့မှ စိတ်ကျန်းမာရေး ပညာရှင် ဒေါက်တာ အန်ဒရီယာက ရေရှည်စောင့်ရှောက်မှု ဆက်လက်ရရှိရန် အရေးပါမှုကို မီးမောင်းထိုးပြပါတယ်။

အရေးပေါ်အခြေအနေတွေဟာ ချက်ချင်း အကျပ်အတည်း ပြေလည်သွားတာနဲ့ ပြီးဆုံးသွားတာမဟုတ်ပါဘူး။ သူတို့ရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုတွေဟာ လပေါင်းများစွာ ဒါမှမဟုတ် နှစ်ချီကြာအောင် ဆက်လက်တည်ရှိနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် စိတ်ကျန်းမာရေးနဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးကူညီမှု (MHPSS) ကို ရေရှည်မှာ ဆက်လက်ရရှိဖို့ဟာ တစ်ဦးချင်းစီရဲ့ ကုစားမှုအတွက်သာမက ခံနိုင်ရည်အားကို ခိုင်မာစေဖို့နဲ့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအား စစ်မှန်စွာ ပြန်လည်တည်ဆောက်ပြီး ရှင်သန်ဖွံ့ဖြိုးနိုင်ဖို့အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါတယ်လို့ ပြောကြားထားပါတယ်။

ရှေ့သို့မျှော်ကြည့်ခြင်း

အခုလို ငလျင်တစ်နှစ်ပြည့်ပြီးချိန်မှာ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများဟာ ထိရောက်စွာပြီးမြောက်နိုင်မှု အားနည်းနေသေးပြီး ရေရှည် ပံ့ပိုးကူညီမှုတွေဟာ အရေးပါနေဆဲပါ။

ဒီလို စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအကူအညီတွေကို ဆက်လက်ပေးနိုင်တာက အလှူရှင်တွေကြောင့်ပါ လို့ ဒေါ်စုစုက ဆိုပါတယ်။ ကျွန်မရဲ့ မျှော်လင့်ချက်ကတော့ ပံ့ပိုးကူညီမှုတွေ ဆက်လက်ရှိနေပြီး ငလျင်ဒဏ်က်ုခံစားခဲ့ကြရတဲ့ ကျွန်မတို့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းကို ဆက်လက်ကူညီနိုင်ဖို့ပါပဲ။

ကျန်းမာရေး၊ အထူးသဖြင့် စိတ်ကျန်းမာရေး၊ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးနဲ့ ရပ်ရွာအခြေပြု ဝန်ဆောင်မှုတွေကို ပံ့ပိုးကူညီခြင်းသည် ငလျင်ဒဏ်သင့်ပြည်သူတွေ ဂုဏ်သိက္ခာရှိရှိ မိမိတို့ရဲ့ဘဝတွေကို ပြန်လည်တည်ဆောက်နိုင်ဖို့ ပံ့ပိုးကူညီရာမှာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အခုလို အားလုံအတူတစ်ကွ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအား ကြိုးပမ်းခြင်းနှင့်အတူ အာရုံစိုက်ရန်အရေးပါသည့်အချက်မှာ ပြန်လည်ထူထောင်ရေး လမ်းကြောင်းမှာ မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်မှ နောက်ကျကျန်ရစ်ခြင်း မရှိရန် သေချာစေဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။